Het naoorlogse humanisme als Zwarte Piet

maandag, 05 december 2011

Reacties0

Bas Heijne is al enige tijd bezig met een kruistocht tegen 'het naoorlogse humanisme' als de veroorzaker van de crisis waarin we ons nu bevinden. Klopt zijn beeldvorming wel?

Door Rob Tielman (oud-voorzitter HHC)

In het herfstnummer van HUMAN heeft hij het over humanistische 'geloofsartikelen' waarin gemeenschapsmensen als 'kneuterig of beperkend' zouden worden weggezet, terwijl de behoefte om ergens bij te horen net zozeer deel van de mens is als de wens het vreemde op te zoeken. Omdat hij op 14 december de jaarlijkse Socrates-lezing gaat houden, is het goed als hij eerst eens zijn huiswerk zou doen voor hij ten onrechte gaat zwartepieten.

Gelukkig hebben we het Humanistisch Historisch Centrum nog waar het 'ouderwetse' en 'naoorlogse' humanisme goed gedocumenteerd wordt. Uit die archieven blijkt dat het  Humanistisch Verbond 65 jaar geleden juist is opgericht om dat gemeenschapsdenken te bevorderen. De toenmalige HV-afdelingen werden zelfs decennia-lang gemeenschappen genoemd. 

De belangrijkste oprichter en toenmalige voorzitter van de Nederlandse en internationale humanistische beweging, Jaap van Praag, maakte zich na de oorlog zorgen over het feit dat de kerken de opkomst van het nationaal-socialisme in de schoenen van de ongodsdienstigen probeerden te schuiven. Het is heel triest als Bas Heijne ook aan soortgelijk zwartepieten zou slaan.

Wie het standaardwerk 'Grondslagen van Humanisme' van Jaap van Praag kent die weet dat hij niets van geloofsartikelen moest hebben en dat hij menswaardige verbanden wilde bevorderen. Niet door ze in de verzuiling gevangen te houden maar door nieuwe zelfgekozen gemeenschappen te ontwikkelen. 

Het humanistische vormingsonderwijs en de humanistische geestelijke verzorging waren en zijn er op gericht mensen zo te begeleiden dat zij in toenemende mate zelf zin en vorm kunnen geven aan hun bestaan. En dat zo te doen dat ook anderen daartoe in staat worden gesteld. Het is ongetwijfeld waar dat het wegvallen van maatschappelijke verbanden veel mensen kwetsbaar kan maken voor demagogie en populisme. Maar het is onterecht 'het naoorlogse humanisme' daarvan de schuld te geven.