De prijs van drift

woensdag, 08 februari 2012

Reacties0

In een discussie op de Facebook-pagina van dit blog stelt filmmaakster Inge Willems een vraag over de grenzen tussen het ik en de ander, met als toevoeging de kwalificatie 'dood of levend'. Ze vervolgt: "Ik moet veel werken en m'n geest vliegt alle kanten op. Ik heb het gevoel dat er 'auralifters' (geesten) bij mij zijn. Hoe zorg ik ervoor dat ik gefocust blijf?"

Essentiële vraag: wat hebben we aan spoken?

Feit is dat spookverhalen weer helemaal terug in de cultuur zijn. Neem de doodenge, populaire 'Paranormal Activity'-films. Of het kersverse 'The Woman in Black' gebaseerd op Susan Hills gelijknamige roman uit 1983 en geproduceerd door de Britse Hammer-filmstudio waar grote namen als Peter Cushing en Christopher Lee in de jaren zestig en zeventig internationaal beroemd werden met sfeerrijke films in de literaire gothic-stijl.

Geesten vormen niet alleen een manifestatie van het onderbewuste zoals tijdens de Romantiek. Ze vertellen vooral ook de waarheid; ze voorspellen de toekomst; ze zetten personages aan tot wraak of boetedoening.

De geest van Hamlets vader vraagt de melancholieke Deen bijvoorbeeld zijn dood te wreken; en de geest van Dickens’ Marley drijft de oude vrek Scrooge tot bezinning over zijn zelfzuchtige leven.

Spoken. In Japan zijn ze toch veel enger. Neem 'Kwaidan' (1964) van Masaki Kobayashi waarin de grenzen tussen natuurlijk en bovennatuurlijk volledig zoek zijn.

De film bestaat uit vier verhalen waarin de liefde en het vertellen van verhalen centraal staan.

In deel een verlaat een samoerai zijn geliefde als blijkt dat hij de jongere, mooiere vrouw van een rijke heer kan veroveren. Later krijgt hij spijt. Hij besluit terug te keren naar zijn eerste echtgenote. Die lijkt geen minuut ouder te zijn geworden. Ze is nog altijd jong en beeldschoon met lang, gitzwart haar.

Overmand door emotie zweert hij dat hij zijn leven lang bij haar zal blijven. Zij blijkt een geest te zijn; als hij wakker wordt is zij een afschuwelijk, skeletachtig wezen en is zijn huis een bouwval.

De geest in dit verhaal representeert verloren liefde, verborgen verlangen, verlies en uiteindelijk het onvermijdelijke einde. De moraal zit’m in het monstrueuze: wie last heeft van drift, wie niet tevreden is met het hier en nu, met de dagelijkse werkelijkheid, betaalt een prijs. Of: wie teveel wil in het leven komt er bekaaid vanaf.

Geesten. Inge, ik zou ervoor oppassen, juist in tijden van haast en drang. En toch: die lastige mentale meelifters zijn óók fictieve en cinematografische waarzeggers. Ze leggen dingen bloot die wij met onze hoofd weggestopt in de chaos van de dagelijkse beslommeringen niet kunnen zien.

Wat een ironie: in spookverhalen drukken niet bestaande, in mist gehulde verschijningen ons met de neus op de feiten. Als dát je niet laat focussen...