Zelfliefde

woensdag, 15 februari 2012

Reacties1

"Ik heb een relatie met een boeiend, humorvol en narcistisch manspersoon. Het vriest, het dooit, het verwarmt, we worden er beiden gek van. Help ons!"

Aldus een lezeres die graag anoniem wil blijven, temeer daar zij mij ook nog laat weten juist last te hebben van die narcistische inslag van haar geliefde.

Narcissus. Hij kijkt liefdevol naar zijn reflectie in het water, zijn hoofd licht gedraaid zodat zijn precies gekamd haar half over zijn rechteroog- en wang valt. Zijn ellebogen zijn in zo’n stand dat beweging wordt gesuggereerd – naar beneden waar het gereflecteerde beeld wacht, misschien in afwachting van een kus.

Liefde, verlangen, bewondering, hunkering – al deze dingen springen naar voren in het schilderij van Michelangelo Caravaggio. En misschien ook eenzaamheid en zelfdestructie, kenmerken van het narcistische persoon.

Neem Julian (Richard Gere) in Paul Schraders 'American Gigolo' (1980).

Julian is Narcissus ten voeten uit: hij bewondert zichzelf net als zijn mythologische tegenhanger, maar in zijn geval doet hij dat vooral door naar zijn bezittingen te kijken, dure merkkleding die straks zijn perfect gevormde lichaam zal bedekken, bijna alsof hij zijn identiteit en dus ook zijn zelfliefde aan de combinatie tussen lichaam en accessoires ontleent.

Julian, een mannelijke prostituee, valt voor Michelle (Lauren Hutton), vrouw van een politicus. Wanneer hij verdacht wordt van de moord op de vrouw van een zakenman wordt Julian vooral met zichzelf geconfronteerd.

De centrale vraag is of hij ertoe in staat is zijn ego en dus zijn extreme zelfliefde op te offeren om zichzelf open te stellen voor de liefde. Kiest hij voor zichzelf, en eenzaamheid, of voor Michelle en een gelukkig leven. 

'American Gigolo' laat zien dat deze keuze makkelijker gezegd is dan gedaan. De film verbeeldt een sensibiliteit van vervreemding die typisch jaren tachtig, maar vooral ook actueel is. Deze thematiek keert interessant genoeg terug in Steve McQueens film 'Shame' waarin Michael Fassbender een succesvolle reclameman op Manhattan speelt die alleen seks met anonieme vrouwen kan hebben.

Fassbender en Gere verbeelden versies van Ovidius' Narcissus, een tragische figuur voor wie de liefde onmogelijk is. Natuurlijk, onze obsessie met Narcissus ligt in het feit dat hij onweerstaanbaar is. Immers, hij is de 'beautiful boy' en de fatale man in een.

Met haar vraag over haar haperende relatie met het narcistische 'manspersoon' suggereert de anonieme brievenschrijver (wiens naam overigens zoals altijd bekend is bij 'Gawie Weet Raad') dat hij vooral ook 'boeiend' en 'vol humor' is. Ah, hoe verleidelijk!

Wat te doen: is de romantiek opgewassen tegen zelfliefde? Nee. Zie een ander schilderij, van John William Waterhouse: 'Echo and Narcissus' (1901). Waarin de nimf Echo de kijker manipuleert door half bloot naar achteren te leunen, hunkerend naar hém, naar Gere en Fassbender. Vergeefs. Wie zichzelf bemint heeft alleen oog voor zijn eigen reflectie, een beeld dat in wezen niet bestaat.