Levensles 3: seks en de dood horen bij het leven

donderdag, 19 juli 2012

Reacties0

"Of er seks is na de dood", vraagt Inge Willems uit Amsterdam zich af tijdens een discussie op de Facebook-pagina van '10 Levenslessen van Alfred Hitchcock'.

Inge, 'Vertigo' (1958), waarin de hoofdpersoon verliefd wordt op een dode vrouw, komt pas later in deze blogserie aan de orde.

Voor nu, je vraag past prachtig bij de toon van één van Hitchcocks verloren meesterwerken: 'The Trouble With Harry' (1965), een film die de Master of Suspense zelf omschreef als een werk waarin de 'humor van het macabere' overheerst.

Een lijk
We zijn in de heuvels vlak buiten gehucht in New England waar op een mooie herfstdag een lijk wordt ontdekt, eerst door een jongen en daarna afwisselend door zijn moeder Jennifer (Shirley Maclaine) en de kunstschilder Sam (John Forsythe) op wie ze verliefd wordt, en door de oude matroos Captain Wiles (Edmund Gwenn) en de oude Miss Gravely (Mildred Natwick) op wie híj verliefd wordt. Beter gezegd: naar wiens lichaam hij hunkert...

Een verhaal zo simpel, zo lichtvoetig. En toch bedrieglijk zwaar en duister. Dat vindt ook Donald Spoto die de genialiteit van het werk in zijn magnum opus 'The Art of Alfred Hitchcock' (1976) toeschrijft aan de haast achteloze wijze waarop de meester de motieven seks en de dood behandelt.

Allemaal verantwoordelijk
Er ligt een lijk in het bos: Harry, de ex van Jennifer. Maar wie heeft hem vermoord? De personages die op het lijk stuiten voelen zich allemaal verantwoordelijk. Het lijk dwingt hen na te denken over hun eigen leven. Zo komen onderdrukte verlangen en geheime dromen onvermijdelijk naar boven.

Captain Wiles en Sam bediscussiëren op weinig subtiele wijze de seksualiteit van Miss Graveley op wie de zeeman dus een oogje heeft. Zo is de oude dame 'goed geconserveerd' (een maagd wellicht), wat betekent dat ze op een gegeven moment zal moeten worden 'opengemaakt'. Aldus maken de Captain en Miss Gravely (die naam alleen al!) een afspraakje...

Openlijk laat Hitchcock de personages praten over seks en de dood, ook nog op de maat van Bernard Herrmanns lichtvoetige composities en tegen de achtergrond van het in VistaVision gefilmde, herfstige landschap. Met deze rijke visualisering stroopt Hitchcock de zware thema’s van alle ernst. Door 'detached nonchalance of laughter' (Spoto) worden seks en de dood even normaal als de seizoensverandering.

Maar dan stelt Spoto een andere mogelijke lezing van de film voor: de humor heeft in werkelijkheid een nerveus karakter. Immers, het gaat om iets waarover we liever niet willen nadenken.

Dubbelzinnig moreel universum
In 'Trouble' schetst Hitchcock opnieuw een dubbelzinnig moreel universum: aan de ene kant de opvatting dat goed en kwaad gewoon bij het leven horen, zodat iedereen de capaciteit bezit een crimineel of moordenaar te zijn, en aan de andere kant een visie waarin dit leven geen betekenis heeft afgezien van het absurdistische.

Wie de film ziet laveert constant tussen deze twee ethische uitersten – op zich een accurate reflectie van het hier er nu van de kijker.