'Hoe meer gespecialiseerde hulp hoe beter'

Edwin Boer, districtschef Politie Rotterdam Rijnmond is het niet eens met de kritiek die de vrouwen van Samen Sterk op de politie uiten. 'Onze tweede vraag zal echt niet zijn: hoe vaak moest je met je benen wijd?'

In de film Sterke Vrouwen, op 18 oktober uitgezonden door HUMAN, is te zien hoe slachtoffers van mensenhandel zich verenigen in de zelforganisatie ‘Samen Sterk’. De film van Eveline van Dijck brengt de dilemma’s, angsten en overwinningen van de vrouwen in beeld.

Ze willen als ervaringsdeskundigen de bewustwording over mensenhandel vergroten en slachtoffers steunen. Duizenden vrouwen, mannen en kinderen werken in Nederland onder slavernijachtige omstandigheden in de horeca, de tuinbouw en de prostitutie.

Kritiek op politie
De vrouwen van Samen Sterk uiten in de film kritiek op de politie. Die zou slachtoffers te vroeg vragen naar seksuele details. Ook zou Samen Sterk graag vrouwen begeleiden bij de eerste aangifte.

Edwin Boer, districtschef Politie Rotterdam Rijnmond en voorzitter van de landelijke expertisegroep mensenhandel, is het niet eens met de kritiek. "Onze 1300 gespecialiseerde collega’s zijn ook getraind in gesprekstechnieken, dus de tweede vraag zal echt niet zijn: hoe vaak moest je met je benen wijd."

Boer is de vijfde meedenker over mensenhandel, na Nationaal Rapporteur mensenhandel Corinne Dettmeijer, Samen Sterk-lid Lillah, FNV-voorzitter Agnes Jongerius en PvdA-Kamerlid Nebahat Albayrak.

Bekijk Sterke Vrouwen online.

Fotografie: ©kaychernush.com/BLinN.nl

Meedenkers

'Er wordt soms te mild gestraft'

Edwin Boer

Voorzitter landelijke expertisegroep mensenhandel bij de politie

Wat vindt u van de film Sterke vrouwen?
"Het is een prima documentaire. Alles wat bijdraagt aan preventie van mensenhandel is waardevol en helpt ons als politie. Ik denk dat de film waarde en nut kan hebben nu en in de toekomst om jongeren voor mensenhandel te behoeden."

Vaak duurt het lang voor slachtoffers van mensenhandel naar de politie stappen. Hoe is te bereiken dat ze dat eerder doen?
"Vaak maken menshandelaren hen bang voor de politie. Bovendien hebben ze in de landen van herkomst vaak niet al te beste ervaringen met corrupte en onrechtvaardige politieagenten.

Dat betekent dat wij als politie het vertrouwen zullen moeten winnen bij het intakegesprek, in toenemende mate lukt dat. We hebben inmiddels landelijk 1300 opgeleide en gecertificeerde medewerkers die een intakegesprek kunnen doen.

Dat verhaal moet zich verder verspreiden en voormalige slachtoffers zijn daarbij de beste ambassadeurs. Zelf proberen we met controles in clubs en seksbedrijven contacten met prostituees te leggen om de drempel zich bij ons te melden zo laag mogelijk te maken.

Ik ben het niet met Lillah eens dat cliëntenraadleden bij de intake aanwezig moeten zijn. De gecertificeerde collega’s zijn zelf prima in staat zulke gesprekken te voeren."

Kennis over hoe om te gaan met slachtoffers van mensenhandel ontbreekt bij veel politiemedewerkers en rechters. Gespecialiseerde rechters en politiediensten zijn noodzakelijk.
"Het is een wens en een voornemen om de kennis zo groot mogelijk te maken, maar het is niet te organiseren dat alle 60 duizend politiemedewerkers gespecialiseerd zijn. Wel heeft elke agent een handleiding gekregen om signalen van mensenhandel te herkennen. Een man die alle paspoorten van de vrouwen in een auto in zijn bezit heeft bijvoorbeeld. De kennis is er dus wel. Daarnaast heeft elke regio een aantal experts in mensenhandel, de 1300 gecertificeerde medewerkers.

Mensenhandel heeft prioriteit bij de politie, die staat bijna gelijk aan terrorisme. We slagen er met onze partners steeds beter in slachtoffers op te sporen. We zijn op de goede weg, maar we zijn er nog niet. Maar in Europees verband doen we het goed in Nederland en daar ben ik gepast trots op.

De kritiek van Lillah dat politieagenten de verkeerde vragen stellen, vind ik te makkelijk. Ik zal niet ontkennen dat er wat fout kan gaan, waar mensen werken gebeurt dat. Maar ik sta voor de professionaliteit van mijn medewerkers. De 1300 gespecialiseerde collega’s zijn ook getraind in gesprekstechnieken, dus de tweede vraag zal echt niet zijn: hoe vaak moest je met je benen wijd.

Bij de rechterlijke macht valt wat te winnen, heb ik het idee. Er wordt soms te mild gestraft gezien het leed van het slachtoffer en de investering van de politie. Soms doen we een half jaar onderzoek en dan rolt er een straf uit die geen recht doet aan de ernst van het feit."

Het is de omgekeerde wereld om slachtoffers van mensenhandel vast te zetten in detentiecentra omdat ze illegaal zijn.
"Lang niet iedereen in detentiecentra die claimt slachtoffer te zijn, is dat ook. We nemen alle gevallen aangiften op, maar komen weinig feiten tegen die op mensenhandel wijzen. Het lijkt erop dat sommige mensen ten einde raad zeggen dat ze mensenhandelslachtoffer zijn om uitzetting te voorkomen. In toenemende mate zien we dames die hetzelfde verhaal ingestudeerd hebben.

Voor mensen die daadwerkelijk slachtoffer zijn is er de B9-regeling die hen bedenktijd en recht op een tijdelijke verblijfsvergunning geeft als ze meewerken aan vervolging. Daarnaast zijn er veel mogelijkheden en uitzonderingen mogelijk."

Er zijn signalen dat met name vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel in detentie gebrek aan privacy hebben en seksueel geintimeerd worden. Wat is de beste opvang voor slachtoffers van mensenhandel?
"Het is de politie al jaren een doorn in het oog dat we geen geschikte opvangplekken hebben en slachtoffers daarom soms noodgedwongen opvangen in de politiecel. De proef met vijftig opvangplekken met gespecialiseerde hulpverleners vinden we daarom prima. Hoe meer gespecialiseerde hulp hoe beter. Vijftig plekken is een begin.

Signalen over seksuele intimidatie heb ik geen beeld bij. Wij zijn van de opsporing en de vervolging. Wat mij betreft moet er voor slachtoffers gespecialiseerde opvang komen. Criminelen moet je opsluiten."

Hoe is mensenhandel internationaal bij de wortel aan te pakken?
"We hebben in samenwerking met Meld Misdaad Anoniem flyers in de eigen taal gemaakt, die collega’s in Oostbloklanden en Nigeria verspreiden. Daarin worden vrouwen gewaarschuwd zich niet te laten verleiden door verhalen om als babysitter of in de horeca in Nederland te werken. Als potentiële slachtoffers de signalen van mensenhandel herkennen, is te voorkomen dat ze in de valkuil trappen.

Nationaal Rapporteur Mensenhandel Corinne Dettmeijer zegt terecht dat informatie delen op Europees niveau heel belangrijk is. Daar is zeker winst te behalen door meer urgentie te creëren bij andere opsporingsdiensten. Mensenhandel is niet in alle landen van Europa zo’n belangrijk thema als in Nederland."

FNV voorzitter Agnes Jongerius verwoordt in de film een gevoel van machteloosheid dat ze bij mensenhandel krijgt. Wat kunnen burgers doen tegen mensenhandel?
"Meld zaken die voor je gevoel niet kloppen bij de buurtagent of via Meld Misdaad Anoniem. Het gaat erom dat de burger niet achteloos zijn schouders ophaalt. Juist bij mensenhandel zijn we afhankelijk van meldingen. We moeten op zoek naar slachtoffers, want uit angst zullen ze niet snel naar ons komen.

Let op zaken als een man met veel vrouwen in een auto, flats waar regelmatig mensen met koffers in en uit sjouwen, blauwe plekken. Leerkrachten en huisartsen kunnen veel signalen doorgeven. Daar zit nog veel rek in."

'De politie kan actiever op zoek naar slachtoffers'

Nebahat Albayrak

PvdA-Kamerlid

Wat vindt u van de film Sterke vrouwen?
"De indringende ervaringen van de vrouwen in de film zijn mij niet onbekend. Veel van hen heb ik als staatssecretaris van Justitie via BlinN al gesproken. Tijdens die gesprekken dacht ik vaak dat hun verhalen gehoord moesten worden door een breder publiek en dat gebeurt met deze film. Je ziet in de documentaire dat vrouwen een lang proces doormaken en veel hulpverlening krijgen voor ze de moed vinden om te vertellen wat hen is overkomen.

Sterke Vrouwen is een relevante film voor de mensen die nu aan de knoppen zitten. De film zou moeten worden vertoond aan de vaste Kamercommissie voor Justitie, zodat VVD, CDA en PVV, voor zover die er gevoelig voor zijn, de verhalen van de vrouwen zelf kunnen horen.

Als staatssecretaris heb ik het na aanbevelingen van organisaties als BlinN makkelijker gemaakt voor slachtoffers om een tijdelijke verblijfsvergunning te krijgen. Ook heb ik BlinN toegang tot vreemdelingendetentie gegeven om met de vrouwen te praten en is de strafmaat voor mensenhandel verhoogd. Ik houd mijn hart vast of het nieuwe kabinet net zo voorvarend met aanbevelingen omgaat. Ik ben bang dat het beleid achteruit gaat. Illegaal verblijf wil de nieuwe regering strafbaar stellen. Wat betekent dat voor slachtoffers van mensenhandel?"

Vaak duurt het lang voor slachtoffers van mensenhandel naar de politie stappen. Hoe is te bereiken dat ze dat eerder doen?
"Het heeft te maken met de mate van veiligheid die vrouwen ervaren om die stap te zetten. Ik ben met de politie Rotterdam Rijnmond, die heel actief optreedt tegen mensenhandel, op stap geweest in de prostitutiebranche. De eerste vraag kan nooit zijn of vrouwen uitgebuit worden of hier tegen hun wil zijn. Ik was onder de indruk van de manier waarop ze het gesprek aangaan. Ze spreken vrouwen alleen, zonder hun pooier, en laten hun nummer achter zodat ze contact kunnen opnemen. Wel is verdere professionalisering van het politiewerk belangrijk. De politie kan actiever op zoek naar slachtoffers."

Kennis over hoe om te gaan met slachtoffers van mensenhandel ontbreekt bij veel politiemedewerkers en rechters. Gespecialiseerde rechters en politiediensten zijn noodzakelijk.
"Bestrijding van menshandel staat of valt met het herkennen van slachtofferschap. Door de hele organisatie heen moeten medewerkers in staat zijn om met slachtoffers om te gaan. Ook de agent van de vreemdelingenpolitie, die speurt naar illegale tewerkstellingen in kassen, moet zich afvragen wat een Bulgaarse vrouw alleen doet bij vier mannen die ze niet kent. Een checklist met signalen om mensenhandel te herkennen moet landelijk bij elk loket liggen. Ik ben echt trots op wat de mensenhandelunit van de politie Rotterdam Rijnmond doet. Hun kennis moet overgedragen worden naar andere korpsen."

Het is de omgekeerde wereld om slachtoffers van mensenhandel vast te zetten in detentiecentra omdat ze illegaal zijn.
"Als slachtoffers in detentie belanden gaat het vaak om mensen die niet naar buiten zijn gekomen met hun verhaal. Het kan zijn dat er in detentie geen rekening gehouden wordt met trauma’s en angsten, voor mannen bijvoorbeeld. Daarom heb ik organisaties als BlinN toegang gegeven tot detentiecentra om te beoordelen of er slachtoffers van mensenhandel zitten. Helemaal voorkomen kun je het niet.

Met een pilot 'Opvang slachtoffers mensenhandel' probeert justitie te voorkomen dat vrouwen in een politiecel belanden die wel bij de politie aangeven slachtoffer te zijn, of door de politie worden aangetroffen tijdens controles. Het zijn opvangplekken met gespecialiseerde hulpverleners op veilige locaties."

Er zijn signalen dat met name vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel in detentie gebrek aan privacy hebben en seksueel worden geïntimideerd. Wat is voor slachtoffers de beste opvang?
"Ik durf zonder aarzelen te zeggen dat de centra de privacy handhaven. Al blijft het mensenwerk en het zal best voorkomen dat iemand zijn boekje te buiten gaat. Dat moet gemeld worden bij de Commissie van Toezicht en die moet daartegen optreden. Door de leiding moet deze mogelijkheid wel uitdrukkelijk onder de aandacht worden gebracht."

Hoe is mensenhandel internationaal bij de wortel aan te pakken?
"Door internationale samenwerking kan mensenhandel succesvol aangepakt worden, zoals een paar jaar geleden in Nigeria bleek bij de Koolviszaak. Puur door recherchewerk en internationale samenwerking is destijds een mensenhandelnetwerk blootgelegd. Door 'snelle actieteams' werd door een pre-boarding check voorkomen dat potentiële slachtoffers aan boord van een vliegtuig naar Amsterdam stapten.

Natuurlijk zijn er kanttekeningen te plaatsen: er verdwenen soms vrouwen voor hen hulp konden aanbieden en je zag een 'waterbedeffect'. Vrouwen vlogen dan naar Zürich in plaats van Amsterdam. Als staatssecretaris bekeek ik in welke landen we nog meer snelle actieteams konden inzetten. Er worden bijvoorbeeld veel Indiase jongemannen, buiten de prostitutie, in Europa tewerkgesteld."

'De film haalt je uit je comfortzone, kijken'

Agnes Jongerius

Voorzitter FNV

Wat vindt u van de film Sterke Vrouwen?
"Er zit een fragment in waarin ik zeg: bij mensenhandel is het een heel menselijke neiging de handen voor de ogen te slaan, wat je niet ziet, is er niet. De film doorbreekt dat door je uit je comfortzone te halen en te laten zien wat er gebeurt met vrouwen die in Nederland zijn. Kijken die film.

Alleen vind ik het jammer dat de film de nadruk legt op slachtoffers van mensenhandel die in de seksindustrie werken. Er zit één huishoudelijke hulp in die als slaaf werd behandeld, maar gedwongen arbeid komt bijvoorbeeld ook in de agrarische sector voor.

Daarnaast geeft een van de cliëntenraadleden in een groepsgesprek aan dat een vrouw in detentie door een bewaker verkracht is. Dat kan geen terloopse opmerking in een gesprek zijn. Het moet uitgezocht worden. Als het waar is, moeten de betrokkenen hard aangepakt worden."

Vaak duurt het lang voor slachtoffers van mensenhandel naar de politie stappen. Hoe is te bereiken dat ze dat eerder doen?
"De oproep in de documentaire om aangifte te doen helpt. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel, Corinne Dettmeijer (eveneens meedenker in dit debat) probeert opsporingsdiensten te mobiliseren niet alleen werk te maken van het minimumloon, maar ook door te vragen bij mogelijke slachtoffers.

Slachtoffers die in de klem van een mensenhandelaar zitten, hebben vaak een zetje van hun omgeving nodig om aangifte te doen. Daarnaast is het ongelooflijk belangrijk dat er meer jurisprudentie komt. Daarmee wordt de wetgeving levendiger voor de rechters, inspecteurs en anderen die alert moeten zijn op signalen in de praktijk."

Kennis over hoe om te gaan met slachtoffers van mensenhandel ontbreekt bij veel politiemedewerkers en rechters. Gespecialiseerde rechters en politiediensten zijn noodzakelijk.
"Het is zeker belangrijk dat er bij opsporingsdiensten kennis aanwezig is. Daar is iedereen bij nodig, van de IND en arbeidsinspectie tot vakbondsbestuurders en vakbondsleden. Ze moeten de juiste zintuigen ontwikkelen om mensenhandel te herkennen en te bestrijden."

Het is de omgekeerde wereld om slachtoffers van mensenhandel vast te zetten in detentiecentra omdat ze illegaal zijn.
Jongerius met veel nadruk: “Daar ben ik het mee eens, zonder verdere toelichting.”

Er zijn signalen dat met name vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel in detentie gebrek aan privacy hebben en seksueel geïntimideerd worden. Wat is voor slachtoffers de beste opvang?
"Naar aanleiding van de documentaire wil ik die signalen verder uitgezocht zien. Dit soort zaken mag niet gebeuren. Het gaat niet om een andere vorm van opvang, want ook in onze reguliere gevangenissen mag dit niet plaatsvinden."

Hoe is mensenhandel internationaal bij de wortel aan te pakken?
"Ik ben ongelooflijk blij dat de ILO, de internationale arbeidsorganisatie van de Verenigde Naties, de uitbuiting van huishoudelijke hulpen, ook een vorm van mensenhandel, op de agenda gezet. Hopelijk eindigt de conferentie met een uitspraak dat huishoudelijke hulpen niet als gebruiksartikel tegen lage kosten mogen worden ingezet, maar volgens het normale arbeidsrecht betaald horen te krijgen. Daar lobbyt de arbeidsbeweging voor.

Als hij er komt, is het een zeer fundamentele uitspraak op het niveau van ‘geen kinderarbeid en geen gedwongen arbeid’. Heb je daarmee het probleem opgelost? Nee, maar een conventie van de VN dat huishoudelijk werk ook werk is, geeft mensen rechten en is een stap op de goede weg."

U verwoordt in de film een gevoel van machteloosheid dat u bij mensenhandel krijgt. Wat kunnen burgers doen tegen mensenhandel?
"Mensen in de omgeving van slachtoffers moeten signalen serieus nemen en vragen durven stellen. Iedereen die iets vreemds ziet of merkt zou daarvan melding moeten maken. Slachtoffers hebben behoefte aan steun om aangifte te doen."

Foto Agnes Jongerius: Rebke Klokke.

'Mensenhandel overkomt je'

Lillah

Lid Samen Sterk

Wat vond u van de film Sterke Vrouwen?
"De film geeft een goed beeld van wie we zijn, wat we doen en wat we willen bereiken. Het hoofddoel van Samen Sterk is zoveel mogelijk mensen informeren, want velen hebben geen idee dat mensenhandel plaatsvindt.

Daarnaast willen we met meisjes in opvanghuizen en detentie praten over hun ervaringen. Als ervaringsdeskundigen kunnen wij hen het beste bereiken. Zodra een slachtoffer ons vertrouwt, kunnen we haar in contact brengen met een maatschappelijk werker. Ik geloof in de film en verwacht dat die slachtoffers moed kan geven om wat aan hun situatie te doen. Ze kunnen zich met ons identificeren waardoor ze zich niet langer alleen voelen.

Slachtoffers zouden niet uit schaamte weg moeten kijken, zoals vaak gebeurt. Door omstandigheden ben ik slachtoffer van mensenhandel geworden. Ik ben eruit gekomen, ik ben er open over en ik wil mensenhandel stoppen.

In het begin waren er wat moeilijkheden met de film. "Sommige meiden wilden om veiligheidsredenen niet herkenbaar in beeld, maar ik wel. Ik doe nu wat ik wil doen en niemand dwingt me meer ergens toe. De vrouwen die dit overkomt worden soms gestigmatiseerd, maar je hoeft niet gek te zijn om zoiets te doen. Het overkomt je."

Vaak duurt het lang voor slachtoffers van mensenhandel naar de politie stappen. Hoe is te bereiken dat ze dat eerder doen?
"Ik kom uit Afrika en daar is iedereen bang voor de politie. Dat de politie hier anders is, weten slachtoffers niet meteen. Het zou goed zijn als de politie een van de leden van ‘Samen Sterk’ zou inschakelen om bij de eerste gesprekken aanwezig te zijn. Dat heb ik al bij twee, drie meisjes gedaan. Slachtoffers voelen zich veel veiliger bij iemand die in dezelfde situatie heeft gezeten en ze kunnen zich met ons identificeren om van hun handelaar los te komen."

Kennis over hoe om te gaan met slachtoffers van mensenhandel ontbreekt bij veel politiemedewerkers en rechters. Gespecialiseerde rechters en politiediensten zijn noodzakelijk.
"We hebben een toneelstuk gespeeld met als doel de politie te trainen in wat ze wel en niet aan slachtoffers kunnen vragen. Prima vragen zijn: wat voor kleur kleding droeg de handelaar en waar werd je vastgehouden. Maar zeker in het begin gaat het te ver om te vragen: in wat voor positie moest je je benen houden en hadden ze je geboeid. Dat zijn ontzettend moeilijke zaken om over te praten, zeker met de politie. Bij zulke vragen wordt je laatste beetje zelfrespect afgenomen. Het is belangrijk dat de politie zich daar meer bewust van wordt.

Vaak krijg je te horen dat de politie je anders niet kan helpen. Ik begrijp dat vragen naar seksuele details nodig zijn om de handelaar op te sporen, maar laat dat soort vragen aan een dokter of psycholoog over of stel ze later, 3 tot 6 maanden na een eerste gesprek."

Het is de omgekeerde wereld om slachtoffers van mensenhandel vast te zetten in detentiecentra omdat ze illegaal zijn.
"Je wordt opnieuw slachtoffer in een detentiecentrum, dit keer van de politie. Slachtoffers zijn al getraumatiseerd en komen dan ook nog vast te zitten. Omdat ze hier ook worden opgesloten, hebben vrouwen vaak ook geen vertrouwen dat deze politie anders is dan in hun land van herkomst.

Ik snap niet waarom slachtoffers vastgezet worden. Ze hebben niet voor mensenhandel gekozen. Sommige vrouwen weten niet eens dat ze in Nederland zijn en dan zet iemand je ineens gevangen omdat je illegaal bent.

De opvang zou in gewone woonhuizen moeten plaatsvinden. Zet twee, drie meiden bij elkaar die hetzelfde meegemaakt hebben zodat ze er samen over kunnen praten. Het mag best een beveiligd huis zijn, zolang het er maar niet uitziet als een gevangenis."

Er zijn signalen dat met name vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel in detentie gebrek aan privacy hebben en seksueel geïntimideerd worden. Wat is voor slachtoffers de beste opvang?
"Laat alleen vrouwen werken in detentiecentra waar vrouwen worden opgesloten. Ook politieagenten die met slachtoffers van mensenhandel werken zouden vrouwen moeten zijn. Ik denk niet dat vrouwen elkaar seksueel zullen lastigvallen."

Hoe is mensenhandel internationaal bij de wortel aan te pakken?
"Mensenhandel zou verminderd kunnen worden door de bewustwording in herkomstlanden te vergroten. Het zijn juist arme Afrikanen, die in de val van een mensenhandelaar trappen. Op zoek naar een betere toekomst reizen slachtoffers naar Europa, waar ze niet weten wat hen overkomt.

Mijn vriend en ik zijn het African Culture Centre begonnen om mensen te waarschuwen voor de gevaren van mensenhandel. Binnenkort reist hij naar Afrika om tijdens bijeenkomsten mensen te vertellen wat er gebeurt als je met iemand meereist naar Europa. Daarnaast waarschuwen we via billboards en via auto’s met luidsprekers."

FNV voorzitter Agnes Jongerius verwoordt in de film een gevoel van machteloosheid dat ze bij mensenhandel krijgt. Wat kunnen burgers doen tegen mensenhandel?
"Prostituees die op de Wallen werken waarschuwen is belangrijk. Daarnaast moeten mannen stoppen prostituees te bezoeken waarvan ze vermoeden dat ze slachtoffer van mensenhandel kunnen zijn. Dan brengen ze niet langer geld op voor hun pooier, maar kosten ze geld. Na een paar weken zal hij ze wegsturen.

Mensen die huishoudelijke hulp inhuren via kleine schoonmaakbedrijfjes moeten in de gaten houden of ze te maken hebben met een slachtoffer. Zelf heb ik zes maanden voor zo’n bedrijfje gewerkt zonder een cent betaald te hebben gekregen. Ik werkte van 6 uur ’s ochtends tot 10 uur ’s avonds, terwijl ik zwanger was. Ik maakte op 7 adressen schoon en die mensen zeiden dat het bedrijf betaalden en dat ze mij niet konden helpen. De eigenaresse zei steeds dat ik de volgende maand salaris zou krijgen. Ze wist dat ik geen papieren had en zei ‘als je naar de politie stapt, zit je in de problemen’.

Het werken kostte me 7 euro per dag omdat ik zelf de reiskosten moest betalen. De vriendin van wie ik dat geld leende, zei dat het niet normaal is om zolang niet betaald te krijgen en verwees me naar BlinN. Zij hebben mijn leven gered.

Mijn leven is nu zo veranderd. Van verschillende organisaties krijg ik hulp. Ik heb een zoon gekregen van mijn mensenhandelaar. Centrum ‘45 geeft met hulp om een band met hem op te bouwen. Maar ik ben nu erg gelukkig in ons kleine huisje met mijn vriend, zoon en dochter."

'Mensenhandelslachtoffers is bijna de ziel afgenomen'

Corinne Dettmeijer

Nationaal Rapporteur Mensenhandel

Wat vindt u van de film Sterke Vrouwen?
"Het sterke van de film vind ik dat je ziet hoe de vrouwen over de verschrikkingen die hen zijn overkomen heen kunnen stappen en naar de toekomst kijken. Mensenhandelslachtoffers is bijna de ziel afgenomen en die moet je terug zien te vinden. In de tentoonstelling Journey, momenteel te zien in Den Haag, zie je ook door welke stadia slachtoffer Elena gaat en hoe ze zich uiteindelijk vrij voelt zichzelf te zijn. Hetzelfde gebeurt aan het eind van de film, dan zie je hoe trots de vrouwen zijn."

Vaak duurt het lang voor slachtoffers van mensenhandel naar de politie stappen. Hoe is te bereiken dat ze dat eerder doen?
"Onder slachtoffers heerst angst voor mensenhandelaars en voor autoriteiten. Zeker als ze uit een land komen waar die autoriteiten niet zo betrouwbaar zijn. Daarnaast is er onwetendheid over wat de politie of hulpverleners voor hen kunnen doen. Slachtoffers zijn moeilijk te bereiken via voorlichting.

Politie en justitie proberen buiten de slachtoffers om informatie te krijgen, bijvoorbeeld door telefoontaps of observaties. Maar politie en justitie kunnen mensenhandel alleen echt aanpakken door samenwerking met andere partners, zoals het openbaar bestuur. Zo kunnen in plaats van alleen repressief te handelen ook barrières vooraf worden opgeworpen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan huisvesting. Een gemeente moet alert zijn als er teveel mensen op één adres ingeschreven staan of als iemand voor de tiende keer een flat huurt."

Kennis over hoe om te gaan met slachtoffers van mensenhandel ontbreekt bij veel politiemedewerkers en rechters. Gespecialiseerde rechters en politiediensten zijn noodzakelijk.
"De politie steekt erg veel energie in de training en certificering van haar medewerkers die slachtoffers horen. Een onderwerp van aandacht is de politieagent aan het loket die niet altijd even adequaat reageert als een slachtoffer aan het bureau verschijnt. Dat is ook lastig. Niettemin is het van belang dat als een slachtoffer de moed vindt om zich tot de politie te wenden daar goed op gereageerd moet worden. Dat gebeurt nu niet altijd.

Het zou goed zijn als binnen de rechtspraak een vorm van concentratie en daarmee specialisatie op het gebied van mensenhandel zou plaats vinden. Er is een klein aantal rechtbanken dat slechts één zo’n zaak per jaar behandelt en dat is niet voldoende om expertise op te bouwen. Over een dergelijke optie wordt nu gedacht. Er zijn in het land elf gecertificeerde officieren van justitie voor mensenhandelzaken. Bij een dergelijke indeling zou de zittende magistratuur zich ook kunnen aansluiten."

Het is de omgekeerde wereld om slachtoffers van mensenhandel vast te zetten in detentiecentra omdat ze illegaal zijn.
"Voor slachtoffers die meewerken aan opsporing en vervolging is er geen sprake van detentie. Voor anderen geldt, na de bedenktijd, de regels voor illegaal verblijf in Nederland. Toch zou voor bijzondere situaties hierop een uitzondering gemaakt moeten kunnen worden, zoals reeds vanaf onze eerste jaarlijkse rapportage is aangegeven."

Er zijn signalen dat met name vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel in detentie gebrek aan privacy hebben en seksueel worden geïntimideerd. Wat is voor slachtoffers de beste opvang?
"Ik heb jaren gepleit voor een proef met 50 opvangplekken met gespecialiseerde hulpverleners (categorale opvang) voor slachtoffers van mensenhandel. Deze pilot is geweest en wordt geëvalueerd. Daar ben ik tevreden over, maar tegelijkertijd blijft er een gebrek aan capaciteit en moet er voor gezorgd worden dat de vrouwen na de eerste opvang op meer plekken terecht kunnen."

Hoe is mensenhandel internationaal bij de wortel aan te pakken?
"Internationale samenwerking met de landen van herkomst, zoals Bulgarije, Hongarije en Nigeria, is heel belangrijk. Bij de Koolviszaak bijvoorbeeld heeft het landelijk parket samenwerking gezocht met de autoriteiten in Nigeria. Die zaak is een goed voorbeeld van internationale samenwerking. Er is toen een groot aantal verdachten aangehouden en er zijn snelle actieteams in Nigeria ingezet. De stroom Nigeriaanse meisjes naar Nederland is toen, helaas tijdelijk, gestopt.

Ook binnen de EU is er veel aandacht voor de aanpak van mensenhandel. Er komt een Anti Trafficking Coördinator bij de Europese Commissie, er is een nieuwe richtlijn in de maak en er is tevens veel aandacht voor het zoeken van samenwerking met andere landen in de strijd tegen mensenhandel. De rol van Europol en Eurojust zou op het operationele vlak nog wel meer kunnen worden ingevuld. Daarvoor is het heel belangrijk dat informatie wordt gedeeld."

FNV-voorzitter Agnes Jongerius verwoordt in de film een gevoel van machteloosheid dat ze bij mensenhandel krijgt. Wat kunnen burgers doen tegen mensenhandel?
"De bewustwording dat mensenhandel om de hoek en onder ieders neus gebeurt moet omhoog. Open je ogen, burgers zouden eerder signalen door kunnen geven. Let op een woning met veel bewoners die daarvoor niet geschikt is, werknemers die op hun werkplek wonen en mensen die angstig zijn. De campagne 'Schijn bedriegt' in Amsterdam wijst klanten er op dat prostituees gedwongen kunnen zijn en geeft aan op welke signalen ze kunnen letten, zoals angst, geen Nederlands of Engels spreken en blauwe plekken."

De tentoonstelling 'Journey', van 14-24 oktober op ’t Plein in Den Haag, toont het verhaal van mensenhandelslachtoffer Elena.