HUMAN Winter Uitgelicht 2, Marjo van Bergen, De ander in de hel

dinsdag, 21 december 2010

Reacties2

Lees het hele artikel van Marjo van Bergen

De ander in de hel
Vier jaar geleden werd Marjo van Bergen humanistisch raadsvrouw bij de dienst Justitiële Inrichtingen, specifiek voor de vreemdelingenbewaring. Met gemengde gevoelens, want wat zou ze aantreffen. Wat gebeurt er met mensen op drift die stranden in een detentiecentrum?

Van Bergen bezint zich over vreemdelingendetentie, werkomstandigheden. Het leidde tot herziening van haar mens- en wereldbeeld.

Rechtvaardigheid
In de vreemdelingenbewaring zitten vooral jonge mannen, maar ook vrouwenkinderen en ouderen. Zij beschikken niet over geldige verblijfspapieren. Zij beschikken ook niet over hun tijd en leven. De complexiteit van de terugkeerprocedure bepaalt hoe lang ze vastzitten. De omstandigheden zijn soberder dan die in het reguliere gevangenisregime.

Hoewel het officieel geen straf is wordt het wel zo ervaren. Daarom regeren er angst, wanhoop, woede, onzekerheid en apathie. Iedereen die er werkt wordt vastgeklampt in de hoop dat diegene wil luisteren naar hun verhaal, en samen te zoeken naar rechtvaardigheid en een beter leven.

Maar het systeem bepaalt hun lot. Zodat hun individuele verhaal verdwijnt. Samen met het gevoel van rechtvaardigheid. Er is geen menselijk gezicht maar een vermorzelende machine die de gedetineerde tegenover zich ziet.

Beschadigd
"Op een bepaald moment realiseerde ik me dat ik ook zelf beschadigd raakte" schrijft Van Bergen. "Ik begon te lijden onder het verlies van het vanzelfsprekende vertrouwen in de democratische rechtsorde van mijn eigen samenleving. Mijn mensbeeld werd aanzienlijk minder hoopvol: ik verloor een deel van mijn basisvertrouwen in ons vermogen er samen uit te komen."

Meewerken aan een regime waarbij mensen elkaar beschadigden, raakte haar diep, ook in haar levensovertuiging, de grondslag van haar werk.

Wat nu?
Van Bergen zocht naar de betekenis van beschadigende systemen voor moraliteit en vond dat in literatuur en films. Bijvoorbeeld in het werk van de Zuid-Afrikaanse auteur Antjie Krog. Krog hanteert een relationele opvatting over moraliteit. Dat betekent dat moraliteit alleen ontstaat in gesprek met anderen, in een gemeenschap. Zij gebruikt daar de term ubuntu voor.

Doorredenerend kom je er op uit dat als een lid van de gemeenschap beschadigd raakt, dat dat consequenties heeft voor de hele gemeenschap: dan raakt iedereen beschadigd.

Toegepast op de vreemdelingenbewaring: als mensen in de vreemdelingenbewaring beschadigd raken en hun menselijkheid verliezen, dan verliezen wij, deel uitmakend van diezelfde gemeenschap ook onze menselijkheid.

Deze gedachte werkte bevrijdend voor Van Bergen: "De vraag bij wie mijn loyaliteit moest liggen kon ik nu beantwoorden. Die ligt bij ons allemaal, bij de gemeenschap die betrokken is bij de vreemdelingenbewaring. (…) Ik sta aan onze kant, ik ben medeverantwoordelijk voor onze menselijkheid. Die verantwoordelijkheid kan ik steeds vorm blijven geven door binnen die gemeenschap het morele gesprek te voeren."

U kunt hieronder reageren.