Vervagende grenzen in de trias politica

donderdag, 14 juli 2011

Reacties2

'Als dit wetsvoorstel erdoor komt, hang ik mijn toga aan de wilgen.' Met deze woorden reageerde Rechter Fred Salomon in Nieuwsuur (12 juli) op het wetsvoorstel minimum straffen in te voeren voor recidivisten. Salomon noemt dat in de Volkskrant een grote aantasting van de rechtspraak.

Het kabinet wil dat er minimumstraffen komen voor criminelen die voor de tweede keer hetzelfde misdrijf begaan. Nu zijn alleen maximumstraffen vastgelegd in de wet. Volgens Salomon is het voornemen van het kabinet een schending van de scheiding tussen wetgever en rechterlijke macht.

Buitenspel
Dit voorbeeld bewijst het gelijk van Inez Weski en Aysel Sabahoglu in deze HUMAN. Volgens hen is er een ‘verhitte strijd gaande tussen de verschillende machten. Politici, zowel wetgevende als besturende, schenden steeds vaker en steeds enstiger rechtstatelijke regels en eigenen zich steeds meer macht toe. (…) In het huidige politieke debat worden de uitgangspunten van de leer der machtenscheiding bewust en met regelmaat buitenspel gezet. Het model van de trias politica betekent de scheiding der machten. De wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht. Het is het model waarop onze staatsinrichting gestoeld is en voert terug op de ideeën van de Franse denker Montesquieu. Volgens hem heeft de staat drie hoofdtaken: wetgeving, de uitvoering van wetten, en de bestraffing van overtredingen en het slechten van geschillen. Montesquieu pleitte ervoor deze werkzaamheden op te dragen aan verschillende autoriteiten. Volgens hem is dat nodig om de vrijheid van het individu ten opzichte van de staat te verzekeren.

Een democratie kan immers het goed functioneren van de rechtsstaat in de weg staan. In Nederland wordt de wetgevende macht gevormd door de Eerste en Tweede Kamer, de uitvoerende macht door de regering, de rechterlijke macht is onafhankelijk: de drie staatsmachten bepalen in belangrijke mate zelf op welke wijze zij hun werkzaamheden verrichten.

Vrijheid
Salomon: ’De wetgever bepaalt wat wel of niet mag in dit land en bepaalt tevens welke straf er moet worden opgelegd als de wet wordt geschonden. De wetgever bepaalt of er een geldboete op staat of een werkstraf of een leerstraf of een gevangenisstraf of een combinatie van deze straffen. De wetgever bepaalt ook de hoogte van de straf. De wetgever bepaalt in tegenstelling tot veel andere landen niet de minimumstraf. Dat geeft de rechter in Nederland een grote mate van vrijheid. Het wetsvoorstel betekent dat in de daarvoor in aanmerking komende gevallen het niet langer de rechter is die de hoogte van de straf bepaalt, maar de wetgever. Althans, als de rechter als het aan hem of haar had gelegen een lagere straf had willen opleggen dan die de wetgever in het wetsvoorstel bepaalt. En dat beperkt dus in grote mate de rechterlijke vrijheid.’

Het is de taak van de drie machten de scheiding ervan te erkennen, te waarborgen en de balans te bewaken. Weski en Sabohoglu zijn er niet zo zeker van deze balans. Steeds vaker zien zij ‘maatregelen die getuigen van een groeiende bemoeizucht van de overheid met en controle op de burger.’ Een les in het essentiële belang van de trias politica.

Open hier de PDF van het hele artikel 'Vervagende grenzen in de trias politica'. Geschreven door Inez Weski en Aysel Sabahoglu.